THE ASEAN CHARTER โครงสร้างองค์กรและกลไกการดำเนินงานของอาเซียน

กฎบัตรอาเซียน (ASEAN Charter)

เป็นกฎหมายระหว่างประเทศ ที่เปรียบเสมือนธรรมนูญของอาเซียน โดยประเทศในภูมิภาค เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ทั้ง 10 ประเทศ
แต่ละประเทศอาเซียนต่างร่วมกันจัดทำกฎบัตรนี้ขึ้นเพื่อให้มีผลใช้บังคับภายในภูมิภาค ซึ่งในกฎบัตรดังกล่าวนี้ได้ประมวลบรรทัดฐาน กฎเกณฑ์ คุณค่าและเป้าหมายที่ชัดเจนของ อาเซียนเอาไว้เข้าด้วยกัน
ภาคีสมาชิกได้ร่วมลงนามในกฎบัตรอาเซียนในระหว่างการประชุมสุดยอดอาเซียนครั้งที่ 13 เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ.2550 และได้มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 15 ธันวาคม พ.ศ.2551

องค์กรภายใต้กฎบัตรอาเซียน หมวดที่ 4

กล่าวถึงองค์กรต่างๆในอาเซียนว่ามีส่วนใดบ้างและมีการดำเนินงานอย่างไร 
    เนื้อหาในหมวดที่สี่ของกฎบัตรอาเซียนประกอบด้วย 

- ที่ประชุมสุดยอดอาเซียน         - คณะมนตรีประสานงานอาเซียน




- คณะมนตรีประชาคมอาเซียน         - องค์กรระดับรัฐมนตรีอาเซียนเฉพาะสาขา
  - เลขาธิการอาเซียนและสำนักงานเลขาธิการอาเซียน 
- คณะกรรมการผู้แทนถาวรประจำอาเซียน - สำนักเลขาธิการอาเซียนแห่งชาติ 

- องค์กรสิทธิมนุษยชนอาเซียน - มูลนิธิอาเซียน

ที่ประชุมสุดยอดอาเซียน (ASEAN summit)

• ที่ประชุมสุดยอดอาเซียนจะประกอบด้วยประมุขของรัฐสมาชิก หรือหัวหน้ารัฐบาลของรัฐสมาชิก 
• ทำหน้าที่เป็นองค์กรสูงสุดในการกำหนดนโยบายของอาเซียน โดยทำหน้าที่พิจารณาหารือ ให้แนวนโยบาย และตัดสินใจในประเด็นหลักที่เกี่ยวข้องกับการบรรลุวัตถุประสงค์ของอาเซียน ในเรื่องสำคัญที่เป็นผลประโยชน์ของรัฐสมาชิก 
• มีหน้าที่ในการสั่งการให้รัฐมนตรีที่เกี่ยวข้องในแต่ละคณะมนตรีที่เกี่ยวข้องให้จัดการประชุมเฉพาะกิจระหว่างรัฐมนตรี และหารือประเด็นสำคัญที่เกี่ยวกับอาเซียน
• อนุมัติการจัดตั้งและการยุบองค์กรระดับรัฐมนตรีเฉพาะสาขาและสถาบันอื่นๆ ของอาเซียน และแต่งตั้งเลขาธิการอาเซียน 
• จัดประชุมสองครั้งต่อปี โดยให้รัฐสมาชิกซึ่งเป็นประธานอาเซียนเป็นเจ้าภาพ และ เรียกประชุมเมื่อมีความจำเป็น

คณะมนตรีประสานงานอาเซียน (ASEAN Coordinating Councils: ACC)

ให้คณะมนตรีประสานงานอาเซียนประกอบด้วยรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียน และประชุมกันอย่างน้อยสองครั้งต่อปี และมีหน้าที่

• เตรียมการประชุมของที่ประชุมสุดยอดอาเซียน 
• ประสานการดำเนินความตกลงและข้อตัดสินใจของที่ประชุมสุดยอดอาเซียน 
• ประสานงานกับคณะมนตรีประชาคมอาเซียนต่างๆ เพื่อเพิ่มความสอดคล้องกันของ นโยบาย ประสิทธิภาพ และความร่วมมือระหว่างกัน
• ประสานการเสนอรายงานของคณะมนตรีประชาคมอาเซียน ต่อที่ประชุมสุดยอดอาเซียน
• พิจารณารายงานประจำปีของเลขาธิการอาเซียนเกี่ยวกับงานของอาเซียน
• พิจารณารายงานของเลขาธิการอาเซียนเกี่ยวกับหน้าที่และการดำเนินงานของสำนักงานเลขาธิการอาเซียนและองค์กรอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง
• เห็นชอบการแต่งตั้งและการพ้นจากหน้าที่ของรองเลขาธิการอาเซียน ตามข้อเสนอแนะของเลขาธิการอาเซียน 
• ปฏิบัติภารกิจอื่นตามที่กำหนดไว้ในกฎบัตร

คณะมนตรีประชาคมอาเซียน (ASEAN Community Councils)

คณะมนตรีประชาคมอาเซียน ประกอบด้วย 

• คณะมนตรีประชาคมการเมืองและความมั่นคงอาเซียน 
• คณะมนตรีประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน 
• คณะมนตรีประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน 

องค์กรระดับรัฐมนตรีอาเซียนเฉพาะสาขา (ASEAN Sectorial ministerial Bodies) 

ประกอบด้วยองค์กรระดับรัฐมนตรีอาเซียนเฉพาะสาขาต่างๆ เช่น สาธารณสุข กลาโหม การศึกษา และอื่นๆ ประกอบด้วยรัฐมนตรีเฉพาะสาขา มีการปฏิบัติตามหน้าที่ ดังนี้

• ดำเนินงานตามอำนาจหน้าที่ของแต่ละองค์กรที่มีอยู่
• อนุวัตความตกลงและข้อตัดสินใจของที่ประชุมสุดยอดอาเซียนที่อยู่ในขอบข่ายการดำเนินงานของแต่ละองค์กร
• เสริมสร้างความร่วมมือในสาขาของแต่ละองค์กรให้เข้มแข็งขึ้น เพื่อสนับสนุนการรวมตัวของอาเซียนและการสร้างประชาคมอาเซียน
• เสนอรายงานและข้อเสนอแนะต่อคณะมนตรีประชาคมอาเซียนของแต่ละองค์กร

เลขาธิการอาเซียนและสำนักงานเลขาธิการอาเซียน 

(Secretary-General of ASEAN and ASEAN secretariat)

• สำนักงานเลขาธิการอาเซียนได้จัดตั้งขึ้นตามข้อตกลงที่ลงนามโดยรัฐมนตรีว่าการ กระทรวงการต่างประเทศอาเซียนในระหว่างการประชุมสุดยอดอาเซียนครั้งที่ 1 ในปี พ.ศ.2519 
• ทำหน้าที่ประสานงานและดำเนินงานตามโครงการและกิจกรรมต่างๆของสมาคม อาเซียน เป็นศูนย์กลางในการติดต่อระหว่างสมาคมอาเซียน คณะกรรมการตลอดจน สถาบันต่างๆ และรัฐบาลของประเทศสมาชิกอาเซียน 
• การเลือกบุคคลมาเป็นเลขาธิการอาเซียนจะทำโดยการได้รับการแต่งตั้งโดยที่ประชุมสุดยอด อาเซียน โดยมีวาระการดำรงตำแหน่งห้าปี และไม่สามารถต่ออายุได้ 
• ได้รับการเลือกจากรัฐสมาชิกอาเซียน บนพื้นฐานของการหมุนเวียนตามลำดับตัวอักษร

  Name	Time	Country
  Hartono Dharsono	7 June 1976 – 18 February 1978	Indonesia
  Umarjadi Notowijono	19 February 1978 – 30 June 1978	Indonesia
  Ali Abdullah	10 July 1978 – 30 June 1980	Malaysia
  Narciso G. Reyes	1 July 1980 – 1 July 1982	Philippines
  Chan Kai Yau	18 July 1982 – 15 July 1984	Singapore
  Phan Wannamethee	16 July 1984 – 15 July 1986	Thailand
  Roderick Yong	16 July 1986 – 16 July 1989	Brunei
  Rusli Noor	17 July 1989 – 1 January 1993	Indonesia
  Ajit Singh	1 January 1993 – 31 December 1997	Malaysia
  Rodolfo Severino Jr.	1 January 1998 – 31 December 2002	Philippines
  Ong Keng Yong	1 January 2003 – 31 December 2007	Singapore
  Surin Pitsuwan	1 January 2008 – 31 December 2012	Thailand
  Lê Lương Minh	1 January 2013 – 31 December 2017	Vietnam

หน้าที่ของเลขาธิการอาเซียน

• ปฏิบัติหน้าที่ และ ความรับผิดชอบตามบทบัญญัติของกฎบัตร ตราสาร พิธีสารต่างๆ ตลอดจนแนวปฏิบัติของอาเซียนที่เกี่ยวข้อง
• อำนวยความสะดวก และสอดส่องดูแลความคืบหน้าให้เป็นไปตามข้อตกลง และข้อตัดสินใจของอาเซียน รวมทั้งเสนอรายงานประจำปีเกี่ยวกับงานของอาเซียนต่อที่ประชุมสุดยอดอาเซียน
• เข้าร่วมในการประชุมต่างๆ ของที่ประชุมสุดยอดอาเซียน คณะมนตรีประชาคมอาเซียน คณะมนตรีประสานงานอาเซียน และองค์กรระดับรัฐมนตรีของอาเซียนเฉพาะสาขา และการประชุมอาเซียนอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง
• เสนอข้อคิดเห็นในวาระต่างๆ ของอาเซียน และ เข้าร่วมการประชุมกับภาคีภายนอกตามแนวนโยบายที่ได้รับความเห็นชอบและตามอำนาจหน้าที่ที่เลขาธิการอาเซียนได้รับมอบหมาย และยังทำหน้าที่เป็นหัวหน้าฝ่ายบริหารของอาเซียนด้วย

คณะกรรมการผู้แทนถาวรประจำอาเซียน 

(Committee of Permanent Representatives to ASEAN: CPR)

คณะกรรมการผู้แทนถาวรประจำอาเซียนมาจากการที่ประเทศสมาชิกอาเซียนแต่ละประเทศแต่งตั้งผู้แทนถาวรประจำอาเซียน 1 คน เป็นผู้แทนประจำที่สำนักงานใหญ่อาเซียน ณ กรุงจาการ์ตา ประเทศอินโดนีเซีย โดยมีหน้าที่

• สนับสนุนการทำงานของคณะมนตรีประชาคมอาเซียนและองค์กรระดับรัฐมนตรีอาเซียนเฉพาะสาขา
• ประสานงานกับสำนักเลขาธิการอาเซียนแห่งชาติ และองค์กรระดับรัฐมนตรีอาเซียนเฉพาะสาขาอื่นๆ
• ติดต่อประสานงานกับเลขาธิการอาเซียนและสำนักเลขาธิการอาเซียนในทุกเรื่องที่เกี่ยวกับงานของตน
• อำนวยความสะดวกในส่วนของความร่วมมือของอาเซียนกับหุ้นส่วนภายนอก และ
• ปฏิบัติหน้าที่อื่นๆ ที่อาจกำหนดโดยคณะมนตรีประสานงานอาเซียน

สำนักเลขาธิการอาเซียนแห่งชาติ หรือ กรมอาเซียน (ASEAN National Secretariat)

สำนักเลขาธิการอาเซียนแห่งชาติ เป็นหน่วยงานระดับกรมในกระทรวงการต่างประเทศของประเทศสมาชิกอาเซียนแต่ละประเทศได้จัดตั้งขึ้นเพื่อทำหน้าที่รับผิดชอบในเรื่องต่างๆ ต่อไปนี้

• เป็นผู้ประสานงานกลางแห่งชาติ
• เป็นผู้เก็บรักษาข้อสนเทศในเรื่องทั้งปวงเกี่ยวกับอาเซียน
• ประสานงานระดับชาติเกี่ยวกับการดำเนินตามข้อตกลงของอาเซียน
• ประสานงานและสนับสนุนการเตรียมการระดับชาติในการประชุมอาเซียน
• ส่งเสริมอัตลักษณ์และความสำนึกเกี่ยวกับอาเซียนในระดับชาติ
• มีส่วนร่วมในการสร้างประชาคมอาเซียน
• สนับสนุนภารกิจและความร่วมมือต่างๆเกี่ยวกับอาเซียนในประเทศสมาชิกนั้นๆ สำหรับประเทศไทยหน่วยงานที่รับผิดชอบ คือ กรมอาเซียน สังกัดกระทรวงการต่างประเทศ

องค์กรสิทธิมนุษยชนอาเซียน (ASEAN Human Rights Body)

เป็นองค์กรที่มีการจัดตั้งขึ้นโดยความมุ่งประสงค์หลักการของกฎบัตรอาเซียนเกี่ยวกับการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนและเสรีภาพขั้นพื้นฐาน 

มีอำนาจหน้าที่และความรับผิดชอบตามข้อกำหนดของที่ประชุมรัฐมนตรีว่าการต่างประเทศของอาเซียน 

มูลนิธิอาเซียน (ASEAN Foundation)

มูลนิธิอาเซียนมีหน้าที่ ดังนี้

1). สนับสนุนเลขาธิการอาเซียน และดำเนินความร่วมมือกับองค์กรของอาเซียนที่เกี่ยวข้องในการสนับสนุนการสร้างประชาคมอาเซียน 

2).ดำเนินการร่วมกันที่ใกล้ชิดระหว่างภาคธุรกิจ ภาคประชาสังคม นักวิชาการ โดยมีหน้าที่รับผิดชอบต่อเลขาธิการอาเซียน ซึ่งต้องเสนอรายงานของมูลนิธิฯต่อที่ประชุมสุดยอดอาเซียนผ่านคณะมนตรีประสานงานอาเซียน

หมวดที่ 5 องคภาวะที่มีความสัมพันธ์กับอาเซียน

องค์กรที่มีความสัมพันธ์กับอาเซียน คือ รัฐสภา องค์กรภาคธุรกิจ สถาบันวิชาการ และองค์กรภาคประชาสังคม

1.อาเซียนจะความสัมพันธ์กับองคภาวะซึ่งสนับสนุนกฎบัตรอาเซียน โดยเฉพาะอย่างยิ่งองค์การที่มีจุดประสงค์เดียวกับหลักการของอาเซียน

2. คณะกรรมการผู้แทนถาวรมีหน้าที่บัญญัติกฎการดำเนินงานและหลักเกณฑ์สำหรับการมีความสัมพันธ์กับองค์กรต่างๆ ตามข้อเสนอแนะของเลขาธิการอาเซียน

3. องคภาวะที่มีความสัมพันธ์กับอาเซียนอาจได้รับการปรับปรุงให้ทันสมัยโดย

      เลขาธิการอาเซียนตามข้อเสนอแนะของคณะกรรมการผู้แทนถาวร โดยไม่ต้องใช้   

      บทบัญญัติว่าด้วยการแก้ไขของกฎบัตรอาเซียน

กลไกอาเซียน : สิทธิมนุษยชน

“สิทธิมนุษยชน” หมายถึง สิทธิที่ติดตัวมนุษย์มาตั้งแต่กำเนิด ซึ่งไม่สามารถจำหน่าย จ่าย โอน หรือ แจกให้กับผู้หนึ่งผู้ใดได้

สิทธิดังกล่าวนี้มีความเป็นสากลและความเป็นนิรันดรจากปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (Universal Declaration of Human Rights) ซึ่งยกร่างโดยคณะกรรมการสิทธิมนุษยชน (Committee on Human Rights) ภายใต้องค์การสหประชาชาติเพื่อเป็นกฎเกณฑ์ระหว่างประเทศเกี่ยวกับเรื่องสิทธิมนุษยชน 

สหประชาชาติได้มีมติรับรองเมื่อวันที่ ๑๐ ธันวาคม ค.ศ. ๑๙๔๘ กฎหมายระหว่างประเทศด้านสิทธิมนุษยชนทุกฉบับ ได้รับการพัฒนาและมาจากปฏิญญาสากลฉบับนี้ทั้งสิ้น และกลายเป็นพื้นฐานสำหรับการพัฒนากฎหมายภายในประเทศของประเทศต่างๆ เพื่อส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนของประชาชนในประเทศ

ปฏิญญาว่าด้วยสิทธิมนุษยชนอาเซียน (ASEAN Declaration on Human Rights) 

• เป็นเอกสารสำคัญฉบับแรกที่ระบุถึงการคุ้มครองและการส่งเสริมสิทธิมนุษยชนในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
• เป็นแม่แบบสำหรับสร้างแผนงานและนโยบายเสริมสร้างสิทธิมนุษยชนภายในประเทศ ถือเป็นก้าวสำคัญเพราะมีระบุในกฎบัตรอาเซียน ภายใต้แผนงาน "เสาการเมืองและความมั่นคง" (Asean Socio-Cultural Community : ASCC) 
• มีการลงนามรับรองปฏิญญานี้ในการประชุม สุดยอดอาเซียนครั้งที่ ๒๑ เมื่อวันที่ ๑๘ พฤศจิกายน ๒๕๕๕ ที่กรุงพนมเปญ ประเทศกัมพูชา 
• เป็นหลักไมล์สำคัญที่แสดงให้เห็นความก้าวหน้าของภูมิภาคอาเซียน 
• ใช้เพื่อเฝ้าสังเกตมาตรการปฏิบัติ มาตรการป้องกัน มาตรการส่งเสริมสิทธิมนุษยชนของกลุ่มประเทศอาเซียน
• ไม่มีมาตรการปกป้องสิทธิมนุษยชนที่เพียงพอ (แต่ละประเทศมีข้ออ้างในการละเลยมากกว่าที่จะปกป้องสิทธิมนุษยชน)  
• มาตรา ๘ ของ ปฏิญญาสิทธิมนุษยชนอาเซียน ระบุว่า การใช้สิทธิมนุษยชนและเสรีภาพขั้นพื้นฐานจะถูกจำกัดก็ด้วยกฎหมายเท่านั้น ในวัตถุประสงค์เพื่อคุ้มครองสิทธิมนุษยชนและเสรีภาพขั้นพื้นฐานของผู้อื่น